Wyłudzenie VAT może zacząć się od kontroli podatkowej, zakwestionowania faktury albo odmowy prawa do odliczenia podatku. Nie każda pomyłka w rozliczeniu prowadzi jednak do odpowiedzialności karnej. Problem pojawia się wtedy, gdy organy uznają, że podatnik lub inna osoba świadomie podała nieprawdę, posłużyła się nierzetelnymi dokumentami albo uczestniczyła w mechanizmie mającym na celu bezprawne uzyskanie korzyści podatkowej. Wtedy sprawa może wyjść poza postępowanie podatkowe i trafić na drogę karną lub karnoskarbową.

Kiedy warto skonsultować sprawę z adwokatem?

Kontrola podatkowa potrafi wyglądać niewinnie: urząd prosi o faktury, umowy, potwierdzenia przelewów i wyjaśnienia dotyczące konkretnej transakcji. Sytuacja zmienia się, gdy pojawia się podejrzenie, że dokumenty nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń albo ktoś świadomie uczestniczył w transakcjach służących wyłudzeniu VAT. W takiej sytuacji pomoc może zaoferować adwokat, specjalista prawa karnego gospodarczego (Kancelaria KRS), który analizuje dokumentację i ocenia ryzyko odpowiedzialności karnej lub karnoskarbowej. Wczesna konsultacja pozwala też lepiej przygotować się do kontaktu z organami prowadzącymi postępowanie.

Czy błąd w deklaracji VAT oznacza przestępstwo?

Nie każda nieprawidłowość podatkowa jest przestępstwem. Znaczenie ma między innymi to, czy podatnik podał nieprawdę lub zataił prawdę, a przez to naraził podatek na uszczuplenie. Takie zachowanie może podlegać odpowiedzialności na podstawie Kodeksu karnego skarbowego. Ustawa przewiduje różne konsekwencje zależnie między innymi od wysokości narażonego podatku.

Wyobraźmy sobie przedsiębiorcę, który przez pomyłkę wpisuje do deklaracji niewłaściwą kwotę z jednej faktury. To zupełnie inna sytuacja niż stworzenie zestawu fikcyjnych faktur tylko po to, aby wykazać podatek naliczony, którego firma nigdy nie zapłaciła.

Kiedy faktura może stać się dowodem w sprawie karnej?

Szczególne ryzyko pojawia się przy fakturach dokumentujących zdarzenia, które nigdy nie miały miejsca. Przykładowo firma może otrzymać fakturę za usługę marketingową, choć żadnej usługi nie wykonano. Jeśli taki dokument służy następnie do uzyskania korzyści podatkowej, organy mogą badać nie tylko prawidłowość rozliczenia VAT, lecz także odpowiedzialność osób uczestniczących w takim działaniu.

Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność między innymi za podrabianie lub przerabianie faktury oraz używanie takiego dokumentu jako autentycznego. Odrębne przepisy dotyczą także wystawiania faktur poświadczających nieprawdę w zakresie okoliczności mających znaczenie dla wysokości podatku lub jego zwrotu.

Jakie zachowania mogą zainteresować organy ścigania?

W sprawach dotyczących wyłudzeń VAT analizuje się nie tylko pojedynczą fakturę, ale cały przebieg transakcji. Szczególne znaczenie mogą mieć między innymi:

• faktury za towary lub usługi, które faktycznie nie zostały wykonane;
• dokumenty wystawione przez podmioty, które nie prowadziły deklarowanej działalności;
• wielokrotne transakcje między powiązanymi przedsiębiorcami;
• rozliczenia mające prowadzić do nienależnego zwrotu VAT;
• posługiwanie się dokumentami zawierającymi nieprawdziwe informacje;
• świadome uczestnictwo w łańcuchu transakcji służącym uzyskaniu korzyści podatkowej.

Nie oznacza to, że samo wystąpienie jednego z tych elementów przesądza o popełnieniu przestępstwa. Organy muszą ustalić okoliczności konkretnej sprawy i rolę poszczególnych osób.

Czym różni się odpowiedzialność podatkowa od karnej?

Postępowanie podatkowe może prowadzić na przykład do zakwestionowania odliczenia VAT, określenia innej wysokości zobowiązania podatkowego czy obowiązku zapłaty zaległości wraz z należnościami ubocznymi. Odpowiedzialność karna lub karnoskarbowa dotyczy natomiast zachowania, które spełnia znamiona czynu zabronionego.

Granica między tymi obszarami może mieć duże znaczenie dla przedsiębiorcy. Przykładowo urząd skarbowy może zakwestionować konkretną transakcję, a następnie materiały dotyczące tej transakcji mogą zostać wykorzystane do oceny, czy doszło również do naruszenia prawa karnego.

Co zrobić, gdy urząd lub prokuratura zaczyna badać sprawę?

Nie należy ignorować pism ani odkładać reakcji do momentu wezwania na przesłuchanie. Warto zebrać dokumenty dotyczące transakcji i ustalić, kto uczestniczył w jej realizacji. Znaczenie mogą mieć umowy, korespondencja mailowa, potwierdzenia przelewów, dokumentacja wykonania usług czy dowody wydania towaru.

Jeżeli sprawa dotyczy podejrzenia świadomego wyłudzenia VAT albo nierzetelnych faktur, warto skonsultować ją z prawnikiem zajmującym się sprawami karnymi gospodarczymi. Pozwala to oddzielić zwykły spór podatkowy od sytuacji, w której pojawia się realne ryzyko odpowiedzialności karnej.