Gmach Sądu Okręgowego w Łodzi – sądu, który rozstrzyga m.in. o kosztach zastępstwa procesowego

Koszty zastępstwa procesowego to jedna z tych pozycji w wyroku, które potrafią zaskoczyć obie strony sporu. Strona wygrywająca często oczekuje, że sąd zwróci jej całe honorarium adwokata, a strona przegrywająca bywa zaskoczona, że oprócz własnego pełnomocnika musi zapłacić także za pełnomocnika przeciwnika. W polskim procesie cywilnym obowiązuje zasada odpowiedzialności za wynik sprawy – kto przegrywa, ten co do zasady zwraca przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony.

Poniżej omówiono, czym dokładnie są koszty zastępstwa procesowego, jakie stawki minimalne obowiązują w 2026 roku, kiedy sąd może zasądzić więcej lub mniej oraz jakiego błędu formalnego należy unikać, aby nie stracić prawa do zwrotu.

Czym są koszty zastępstwa procesowego?

Kosztami zastępstwa procesowego nazywa się tę część kosztów procesu, która dotyczy wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorii Generalnej. Zgodnie z art. 98 § 3 i art. 99 KPC do niezbędnych kosztów strony reprezentowanej przez takiego pełnomocnika zalicza się:

▪ wynagrodzenie pełnomocnika – nie wyższe jednak niż stawki opłat określone w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości,

▪ wydatki jednego pełnomocnika – np. koszty dojazdu na rozprawy,

▪ koszty sądowe poniesione przez stronę oraz koszty nakazanego osobistego stawiennictwa,

▪ opłatę skarbową od pełnomocnictwa – w praktyce 17 zł.

📜 Podstawa prawna (rozwijane po kliknięciu)

Art. 98 KPC (wyciąg):

§ 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

§ 1¹. Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. (…) O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu.

§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach, i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.


Stawki minimalne kosztów zastępstwa procesowego w 2026 roku

Podstawą wyliczenia są dwa rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości: w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2026 poz. 215) oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 118). Stawki w obu aktach są identyczne. W sprawach o roszczenia pieniężne decyduje wartość przedmiotu sprawy:

Wartość przedmiotu sprawyStawka minimalnaW postępowaniu upominawczym / nakazowym
do 500 zł90 zł60 zł
500,01 – 1500 zł270 zł180 zł
1500,01 – 5000 zł900 zł600 zł
5000,01 – 10 000 zł1800 zł1200 zł
10 000,01 – 50 000 zł3600 zł2400 zł
50 000,01 – 200 000 zł5400 zł3600 zł
200 000,01 – 2 000 000 zł10 800 zł7200 zł
2 000 000,01 – 5 000 000 zł15 000 zł7200 zł
powyżej 5 000 000 zł25 000 zł7200 zł

1. Sprawy rodzinne, pracownicze i inne sprawy szczególne

W części spraw stawka nie zależy od wartości przedmiotu sporu, lecz jest określona kwotowo. Najczęściej spotykane przykłady:

Rodzaj sprawyStawka minimalnaPodstawa
Rozwód, unieważnienie małżeństwa720 zł§ 4 ust. 1 pkt 1
Pozbawienie, ograniczenie lub przywrócenie władzy rodzicielskiej480 zł§ 4 ust. 1 pkt 4
Ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa480 zł§ 4 ust. 1 pkt 5
Alimenty240 zł§ 4 ust. 1 pkt 9
Przywrócenie do pracy, bezskuteczność wypowiedzenia360 zł§ 9 ust. 1 pkt 1
Wynagrodzenie za pracę75% stawki z § 2§ 9 ust. 1 pkt 2
Świadczenia z ubezpieczenia społecznego360 zł§ 9 ust. 2
Ochrona dóbr osobistych720 zł§ 8
Naruszenie posiadania320 zł§ 5

2. Apelacja i zażalenie

Za prowadzenie sprawy w drugiej instancji stawki liczy się procentowo od stawki podstawowej. W apelacji przed sądem okręgowym jest to 50% stawki (75%, gdy pełnomocnik nie prowadził sprawy w pierwszej instancji), nie mniej niż 120 zł. Przed sądem apelacyjnym – 75% (odpowiednio 100%), nie mniej niż 240 zł. W postępowaniu zażaleniowym przed sądem rejonowym lub okręgowym stawka wynosi 25% (albo 50%), nie mniej niż 120 zł.


Kiedy sąd zasądzi więcej niż stawkę minimalną?

Stawka minimalna nie jest sztywnym limitem. Zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia sąd może ustalić opłatę wyższą, do sześciokrotności stawki minimalnej, ale nie wyżej niż wartość przedmiotu sprawy. Uzasadnieniem może być m.in.:

  • niezbędny nakład pracy pełnomocnika – czas przygotowania, liczba rozpraw i posiedzeń, próby polubownego rozwiązania sporu,
  • wartość przedmiotu sprawy,
  • wkład pełnomocnika w wyjaśnienie istotnych okoliczności i zagadnień prawnych,
  • rodzaj i zawiłość sprawy – w tym obszerność materiału dowodowego czy opinie biegłych.

Te same kryteria wynikają z art. 109 § 2 KPC. W praktyce wniosek o podwyższenie stawki trzeba uzasadnić – samo powołanie się na wysokie honorarium umowne zazwyczaj nie wystarcza.


Kiedy przegrany nie zapłaci pełnych kosztów?

Zasada odpowiedzialności za wynik sprawy ma wyjątki. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje kilka sytuacji, w których sąd rozlicza koszty inaczej:

Częściowa wygrana
CO ROBI SĄD
Przy częściowym uwzględnieniu żądań koszty są wzajemnie znoszone albo stosunkowo rozdzielane (art. 100 KPC). Jeżeli przeciwnik uległ tylko w nieznacznej części, sąd może obciążyć drugą stronę całością kosztów.
Uznanie powództwa
CO ROBI SĄD
Pozwany, który nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał żądanie przy pierwszej czynności procesowej, może uzyskać zwrot kosztów mimo przegranej (art. 101 KPC).
Szczególnie uzasadniony wypadek
CO ROBI SĄD
Sąd może zasądzić od przegranego tylko część kosztów albo w ogóle nie obciążać go kosztami (art. 102 KPC) – np. ze względu na sytuację życiową czy charakter sprawy.
Niesumienne postępowanie
CO ROBI SĄD
Niezależnie od wyniku sprawy sąd może obciążyć stronę kosztami wywołanymi jej niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem (art. 103 § 1 KPC).
Odmowa mediacji
CO ROBI SĄD
Bezpodstawna odmowa mediacji lub nieusprawiedliwione niestawiennictwo na posiedzeniu mediacyjnym może skutkować obciążeniem kosztami w wyższej części, a nawet w całości (art. 103 § 3 KPC).
Ugoda
CO ROBI SĄD
Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej (art. 104 KPC). Warto więc uregulować koszty w treści ugody.

Jak nie stracić prawa do zwrotu kosztów zastępstwa?

To najczęstszy błąd formalny. Zgodnie z art. 109 § 1 KPC roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów „według norm przepisanych”. Z urzędu sąd orzeka o kosztach wyłącznie na rzecz strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika.

▪ wniosek o koszty – najlepiej już w pozwie lub odpowiedzi na pozew, ponowiony przed zamknięciem rozprawy,

▪ spis kosztów – przy żądaniu stawki wyższej niż minimalna, z opisem nakładu pracy,

▪ dowód uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa,

▪ odsetki – od zasądzonych kosztów należą się z mocy prawa od uprawomocnienia orzeczenia, a sąd orzeka o nich z urzędu.

Przykład wyliczenia kosztów procesu

Powód dochodzi 30 000 zł i wygrywa w całości. Sąd zasądzi od pozwanego co najmniej: opłatę od pozwu – 1500 zł (5% wartości przedmiotu sporu powyżej 20 000 zł), wynagrodzenie pełnomocnika – 3600 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł. Łącznie 5117 zł plus ewentualne wydatki, np. na opinię biegłego.


Wnioski i najczęściej zadawane pytania

Z punktu widzenia praktyki najistotniejsze są cztery wnioski:

▪ Przegrywający płaci
Strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi niezbędne koszty procesu, w tym wynagrodzenie jego pełnomocnika według stawek z rozporządzeń.

▪ Stawka minimalna to punkt wyjścia
Sąd może przyznać do sześciokrotności stawki, jeżeli przemawia za tym nakład pracy lub zawiłość sprawy.

▪ Wyjątki od zasady
Częściowa wygrana, uznanie powództwa, szczególne okoliczności czy ugoda zmieniają sposób rozliczenia kosztów.

▪ Wniosek jest obowiązkowy
Bez wniosku lub spisu kosztów zgłoszonego przed zamknięciem rozprawy prawo do zwrotu kosztów zastępstwa wygasa.

Ile wynoszą koszty zastępstwa procesowego przy sprawie o 20 000 zł?

Przy wartości przedmiotu sprawy od 10 000 do 50 000 zł stawka minimalna wynosi 3600 zł, a w postępowaniu upominawczym lub nakazowym – 2400 zł.

Czy sąd zwróci całe honorarium adwokata?

Nie zawsze. Sąd zasądza wynagrodzenie według stawek z rozporządzenia – co do zasady minimalnych, a wyjątkowo do ich sześciokrotności. Nadwyżka umownego honorarium obciąża klienta.

Czy strona bez pełnomocnika może żądać zwrotu kosztów?

Tak. Strona działająca osobiście może uzyskać zwrot kosztów przejazdów i równowartości utraconego zarobku, łącznie nie więcej niż wynagrodzenie jednego adwokata (art. 98 § 2 KPC). Sąd orzeka o tych kosztach z urzędu.

Czy stawki dla adwokata i radcy prawnego są takie same?

Tak. Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie i za czynności radców prawnych przewidują w 2026 roku identyczne stawki minimalne.

Od kiedy liczą się odsetki od zasądzonych kosztów?

Od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie. Sąd orzeka o nich z urzędu.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Lexpuls
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.