Firma chce przyspieszyć rozwój, ale potrzebuje do tego dodatkowych pieniędzy. Najbardziej oczywistą drogą często wydaje się kredyt. Przy większej skali inwestycji warto jednak zadać jeszcze jedno pytanie: czy lepszym źródłem kapitału nie będzie nowy wspólnik? Odpowiedź zależy zarówno od kondycji przedsiębiorstwa, jak i od tego, co właściciel chce osiągnąć w kolejnych latach.

Kapitał potrzebny jest firmom w bardzo różnych momentach. Może finansować nową linię produkcyjną albo wejście na zagraniczny rynek. Czasem pozwala przejąć konkurenta lub zrealizować projekt, którego obecna skala biznesu nie pozwala sfinansować ze środków własnych.

Przedsiębiorca staje wtedy przed wyborem sposobu finansowania. Kredyt pozwala zachować dotychczasową strukturę właścicielską, ale zwiększa zadłużenie. Inwestor obejmuje część udziałów i staje się partnerem w dalszym rozwoju firmy. Każde z tych rozwiązań ma inną logikę.

Kredyt daje kapitał, a właściciel zachowuje kontrolę

Finansowanie dłużne jest rozwiązaniem dobrze znanym przedsiębiorcom. Firma otrzymuje środki, które następnie spłaca wraz z odsetkami według ustalonych zasad.

Największą zaletą tego modelu jest brak rozwodnienia udziałów. Jeżeli właściciel posiadał 100 proc. firmy przed zaciągnięciem kredytu, po otrzymaniu finansowania nadal kontroluje całe przedsiębiorstwo.

Kredyt dobrze sprawdza się szczególnie wtedy, gdy firma osiąga przewidywalne wyniki i jest w stanie obsługiwać zadłużenie z bieżących przepływów pieniężnych. Łatwiej również ocenić sens takiego finansowania, gdy kapitał jest przeznaczany na projekt o stosunkowo przewidywalnym okresie zwrotu.

Zadłużenie ma jednak swoje granice. Kolejny kredyt oznacza kolejne zobowiązania, które trzeba obsługiwać także wtedy, gdy koniunktura się pogorszy albo planowana inwestycja zacznie przynosić efekty później, niż zakładano.

Inwestor działa według innej logiki

Kapitał udziałowy nie jest kredytem rozłożonym na bardziej elastyczne raty. Inwestor staje się wspólnikiem i uczestniczy w przyszłym wzroście wartości przedsiębiorstwa.

CMT Advisory wskazuje, że pozyskanie inwestora oznacza wejście nowego wspólnika przy dalszym zaangażowaniu dotychczasowych właścicieli w rozwój firmy. Transakcja może dotyczyć pakietu mniejszościowego albo większościowego, zależnie od celów właścicieli i przyjętej strategii.

Warto przy tym zwrócić uwagę na konstrukcję samej transakcji. Kapitał może trafić bezpośrednio do spółki, na przykład poprzez objęcie nowych udziałów. Możliwa jest również sprzedaż części istniejących udziałów przez obecnego właściciela. W takim wariancie środki trafiają do niego, a nie do przedsiębiorstwa. W praktyce obie formy mogą zostać połączone.

Jeżeli celem jest finansowanie rozwoju firmy, sposób wejścia inwestora powinien więc zostać zaplanowany tak, aby odpowiednia część środków rzeczywiście zasiliła przedsiębiorstwo.

Kiedy inwestor może mieć przewagę nad kolejnym kredytem?

Pierwszą taką sytuacją jest projekt wymagający dużych nakładów, którego efekty będą widoczne dopiero po kilku latach. Zagraniczna ekspansja czy rozwój nowego segmentu działalności mogą początkowo zwiększać koszty szybciej niż przychody.

Kapitał inwestora daje wówczas większą przestrzeń na realizację strategii, ponieważ firma nie musi równocześnie spłacać kolejnej części długu. Oczywiście ceną za tę elastyczność jest udział nowego wspólnika w przyszłej wartości przedsiębiorstwa.

Inny scenariusz pojawia się wtedy, gdy poziom zadłużenia firmy jest już wysoki. Kolejne finansowanie dłużne może stać się trudniej dostępne albo ograniczać możliwość sięgnięcia po kredyt w przyszłości. Wpuszczenie inwestora zmienia strukturę finansowania i może umożliwić realizację planów, których firma nie byłaby w stanie bezpiecznie sfinansować wyłącznie długiem.

Inwestor może wnieść coś więcej niż pieniądze

W tym miejscu pojawia się różnica, której nie da się sprowadzić do kosztu kapitału.

Bank finansuje przedsiębiorstwo, ale nie zostaje jego partnerem biznesowym. Odpowiednio dobrany inwestor może mieć znacznie szerszą rolę.

CMT Advisory rozróżnia inwestorów finansowych i branżowych. Fundusz koncentruje się przede wszystkim na wzroście wartości firmy w określonym horyzoncie inwestycyjnym. Inwestor branżowy działa natomiast w tym samym lub pokrewnym sektorze, dzięki czemu może wnieść również wiedzę rynkową i możliwości współpracy biznesowej.

Dla firmy planującej ekspansję może to mieć ogromne znaczenie. Partner posiadający doświadczenie na zagranicznym rynku może pomóc otworzyć drzwi, których sam kapitał nie otworzy. Podobnie wygląda sytuacja w branżach wymagających specjalistycznych kompetencji albo dostępu do określonych kanałów sprzedaży.

To jeden z powodów, dla których wybór inwestora powinien dotyczyć czegoś więcej niż wysokości proponowanej wyceny.

Za kapitałem idzie nowy układ właścicielski

Właściciel rozważający inwestora musi być gotowy na zmianę sposobu funkcjonowania spółki. Nowy wspólnik będzie chciał otrzymywać informacje o wynikach i uczestniczyć w najważniejszych decyzjach zgodnie z prawami wynikającymi z umowy.

Przy pakiecie mniejszościowym dotychczasowi właściciele mogą zachować kontrolę operacyjną i strategiczną. Inwestor większościowy będzie miał znacznie większy wpływ na kierunek rozwoju przedsiębiorstwa. CMT Advisory podkreśla, że przy pozyskiwaniu partnera istotne jest wcześniejsze określenie zasad współpracy pomiędzy wspólnikami oraz przyszłej strategii wyjścia inwestora.

Trzeba więc spojrzeć kilka lat do przodu. Właściciel powinien wiedzieć, jakiej swobody oczekuje i w których obszarach jest gotowy dzielić się decyzyjnością.

Kredyt i inwestor nie zawsze się wykluczają

W praktyce decyzja nie musi sprowadzać się do wyboru jednego źródła finansowania.

Firma może wykorzystać kapitał inwestora jako część środków potrzebnych do rozwoju, a pozostałą kwotę pozyskać w formie długu. Taka struktura może być szczególnie przydatna przy dużych projektach inwestycyjnych albo przejęciach.

Znaczenie ma wtedy wzajemna proporcja poszczególnych źródeł kapitału. Zbyt duże zadłużenie zwiększa ryzyko finansowe, natomiast sprzedaż zbyt dużego pakietu udziałów może prowadzić do utraty wpływu większego, niż właściciel pierwotnie zakładał.

Dlatego decyzja powinna wynikać z modelu finansowego firmy oraz scenariuszy jej dalszego rozwoju.

Dobry inwestor powinien pasować do planu firmy

Sam proces pozyskiwania inwestora wymaga odpowiedniego przygotowania. CMT Advisory rozpoczyna go od opracowania strategii, analizy przedsiębiorstwa i przygotowania modelu finansowego. Kolejnym etapem jest identyfikacja potencjalnych inwestorów oraz zebranie ofert, po których następują due diligence i negocjacje.

To ważna kolejność. Firma powinna najpierw wiedzieć, dlaczego potrzebuje partnera i czego od niego oczekuje. Dopiero później można oceniać konkretne propozycje.

Najtańsze finansowanie nie zawsze będzie najlepszym finansowaniem. Kredyt pozwala zachować pełną własność, ale trzeba go regularnie obsługiwać. Inwestor nie oczekuje spłaty kapitału według harmonogramu, za to otrzymuje udział w firmie i jej przyszłej wartości.

Ostateczna decyzja zależy więc od planów właściciela. Jeśli chce samodzielnie kontrolować dojrzały biznes generujący stabilne przepływy, finansowanie dłużne może być naturalnym wyborem. Jeżeli planuje skokowy rozwój i potrzebuje zarówno pieniędzy, jak i dodatkowych kompetencji, wejście inwestora może otworzyć przed firmą znacznie szersze możliwości.