Po 2005 roku polska scena polityczna została całkowicie zdominowana przez dwa ugrupowania: Prawo i Sprawiedliwość (PiS) oraz Platformę Obywatelską (PO). Kiedy jednak rządziły poszczególne partie? O tym w poniższym artykule.

Szybki przegląd – oś chronologiczna (+ Prezydent, Premier)

---

Rządy Prawa i Sprawiedliwości (PiS) – pierwsza kadencja (2005–2007)

Pierwsza kadencja rządów Prawa i Sprawiedliwości rozpoczęła się po wyborach parlamentarnych z 25 września 2005 r., które zakończyły okres rządów ugrupowań lewicowych skupionych wokół Sojuszu Lewicy Demokratycznej oraz gabinetu Marka Belki. Wynik wyborów oznaczał istotną zmianę kierunku polityki państwa – w stronę silniejszej roli władzy centralnej, zwiększenia kompetencji organów ścigania oraz zaostrzenia polityki bezpieczeństwa.

■ okres sprawowania władzy: 31 października 2005 r. – 16 listopada 2007 r.
■ premierzy: Kazimierz Marcinkiewicz, następnie Jarosław Kaczyński
■ charakter rządu: początkowo mniejszościowy, następnie koalicja z Samoobroną RP i Ligą Polskich Rodzin

W pierwszych miesiącach rząd funkcjonował bez stabilnej większości parlamentarnej. Dopiero w 2006 r. powołano formalną koalicję rządową z Samoobroną RP i LPR, co umożliwiło uchwalanie ustaw, ale jednocześnie doprowadziło do licznych napięć politycznych i kryzysów rządowych. Ostatecznie konflikt wewnątrz koalicji doprowadził do jej rozpadu oraz rozwiązania Sejmu i przedterminowych wyborów w 2007 r.

Kluczowe działania rządu i główne kontrowersje (2005–2007)

Obszar	Najważniejsze działania	Główne kontrowersje i spory
Bezpieczeństwo i służby	Utworzenie Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA)	Spory o zakres uprawnień i metody działania
Służby specjalne	Likwidacja Wojskowych Służb Informacyjnych (WSI)	Kontrowersje wokół raportu i skutków reformy
Wymiar sprawiedliwości	Zaostrzenie polityki karnej	Krytyka nadmiernej represyjności
Polityka społeczna	Rozszerzenie instrumentów wsparcia rodzin	Ograniczony zakres reform systemowych
System polityczny	Utworzenie koalicji PiS–Samoobrona–LPR	Niestabilność rządu i częste kryzysy
Media i debata publiczna	Próby zwiększenia kontroli państwa nad mediami publicznymi	Zarzuty ograniczania pluralizmu
Relacje międzynarodowe	Bardziej asertywna polityka zagraniczna	Napięcia z częścią partnerów UE
Stabilność państwa	Funkcjonowanie rządu mniejszościowego	Trudności w procesie legislacyjnym

Kontekst ustrojowy i polityczny

Pierwsza kadencja rządów PiS była jednym z najbardziej dynamicznych i konfliktowych okresów w polskiej polityce po 1989 r. Brak stabilnej większości parlamentarnej oraz ideologiczna różnorodność koalicjantów utrudniały prowadzenie spójnej polityki państwa.

Z perspektywy prawa konstytucyjnego zakończenie kadencji nastąpiło w wyniku rozwiązania Sejmu przed upływem czteroletniego terminu, co stanowi przykład skrócenia kadencji parlamentu na podstawie art. 98 Konstytucji RP.

---

Rządy Platformy Obywatelskiej (PO) – okres 2007–2015

Rządy Platformy Obywatelskiej rozpoczęły się po przedterminowych wyborach parlamentarnych z 21 października 2007 r., które zakończyły okres rządów koalicji PiS–Samoobrona–LPR. Zwycięstwo PO oznaczało zmianę kierunku polityki państwa w stronę bardziej liberalnego modelu gospodarczego, większej integracji z Unią Europejską oraz stabilizacji instytucjonalnej po okresie intensywnych sporów politycznych.

■ okres sprawowania władzy: 16 listopada 2007 r. – 16 listopada 2015 r.
■ premierzy: Donald Tusk, następnie Ewa Kopacz
■ koalicjant: Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL)

Był to najdłuższy nieprzerwany okres rządów jednego obozu politycznego w III Rzeczypospolitej. Koalicja PO–PSL utrzymała większość parlamentarną także po wyborach w 2011 r., co pozwoliło na kontynuację polityki gospodarczej i instytucjonalnej w relatywnie stabilnych warunkach.

Rządy te przypadły na okres globalnego kryzysu finansowego lat 2008–2009, a Polska jako jedyny kraj Unii Europejskiej uniknęła wówczas recesji, co było jednym z najczęściej podkreślanych osiągnięć tego okresu.

Kluczowe działania rządu i główne kontrowersje (2007–2015)

Obszar	Najważniejsze działania	Główne kontrowersje i spory
Gospodarka	Stabilizacja finansów publicznych w czasie kryzysu, utrzymanie wzrostu PKB	Krytyka wzrostu długu publicznego i deficytu
System emerytalny	Podwyższenie wieku emerytalnego do 67 lat	Silny sprzeciw społeczny i polityczny
Fundusze emerytalne	Reforma OFE i przeniesienie części aktywów do ZUS	Zarzuty naruszenia praw majątkowych obywateli
Infrastruktura	Rozbudowa sieci autostrad i dróg ekspresowych, modernizacja kolei	Opóźnienia inwestycji, wzrost kosztów projektów
Integracja europejska	Wzmocnienie pozycji Polski w UE, aktywna polityka zagraniczna	Krytyka nadmiernej uległości wobec instytucji unijnych
Administracja publiczna	Informatyzacja usług publicznych, rozwój e-administracji	Problemy z wdrażaniem systemów IT
Polityka społeczna	Ograniczone reformy systemowe, utrzymanie istniejących świadczeń	Zarzuty niewystarczającej polityki prorodzinnej
Bezpieczeństwo	Profesjonalizacja armii i zniesienie poboru	Debaty nad poziomem wydatków obronnych
Sprawy państwowe	Organizacja Euro 2012	Krytyka kosztów i niektórych inwestycji
Kryzysy polityczne	Stabilność koalicji PO–PSL	Afera podsłuchowa (2014) i spadek zaufania do rządu

Kontekst ustrojowy i polityczny

Okres rządów PO–PSL charakteryzował się stosunkowo wysoką stabilnością instytucjonalną oraz przewidywalnością polityki państwa. Jednocześnie był to czas narastającego zmęczenia społecznego długotrwałym sprawowaniem władzy przez jedną koalicję, co znalazło odzwierciedlenie w wynikach wyborów parlamentarnych w 2015 r.

Z perspektywy prawa konstytucyjnego był to przykład pełnego wykorzystania dwóch kolejnych kadencji parlamentarnych bez ich skrócenia, co w III RP należy do rzadkości.

---

Rządy Prawa i Sprawiedliwości (PiS) – druga kadencja (2015–2023)

Drugi okres rządów Prawa i Sprawiedliwości rozpoczął się po wyborach parlamentarnych z 25 października 2015 r., które przyniosły temu ugrupowaniu samodzielną większość w Sejmie — po raz pierwszy w historii III Rzeczypospolitej jedno ugrupowanie uzyskało możliwość samodzielnego sprawowania władzy bez konieczności tworzenia koalicji. Wybory te zakończyły ośmioletni okres rządów koalicji PO–PSL.

■ okres sprawowania władzy: 16 listopada 2015 r. — 13 grudnia 2023 r.
■ premierzy: Beata Szydło, następnie Mateusz Morawiecki
■ charakter rządu: samodzielna większość parlamentarna PiS (formalnie Zjednoczona Prawica)

Istotnym elementem tego okresu była również sytuacja ustrojowa na poziomie władzy wykonawczej. Urząd Prezydenta RP sprawował w tym czasie Andrzej Duda, wybrany w 2015 r. i ponownie w 2020 r., również wywodzący się z obozu Prawa i Sprawiedliwości.

Oznaczało to brak tzw. kohabitacji, czyli sytuacji, w której prezydent i rząd reprezentują odmienne ugrupowania polityczne. W praktyce sprzyjało to sprawnemu procesowi legislacyjnemu — Prezydent RP rzadko korzystał z prawa weta wobec ustaw uchwalanych przez większość parlamentarną. Był to pierwszy okres w historii rywalizacji PiS i PO, w którym jedno z tych ugrupowań jednocześnie kontrolowało rząd, większość parlamentarną oraz urząd prezydenta, co znacząco wzmacniało jego zdolność do realizacji programu politycznego.

W kolejnych wyborach w 2019 r. obóz rządzący utrzymał większość sejmową, co pozwoliło na kontynuację polityki w niezmienionym kierunku. Okres ten obejmował także wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, w tym pandemię COVID-19, kryzys migracyjny na granicy z Białorusią oraz konsekwencje wojny w Ukrainie od 2022 r.

Kluczowe działania rządu i główne kontrowersje (2015–2023)

Obszar	Najważniejsze działania	Główne kontrowersje i spory
Polityka społeczna	Program „Rodzina 500+”, 13. i 14. emerytura, rozszerzenie świadczeń socjalnych	Wzrost wydatków budżetowych i debata o trwałości finansowej
System podatkowy	Obniżenie PIT dla młodych, podwyższenie kwoty wolnej, „Polski Ład”	Krytyka skomplikowania przepisów i chaosu legislacyjnego
Wymiar sprawiedliwości	Reforma sądownictwa, zmiany w KRS i Sądzie Najwyższym	Spory konstytucyjne i konflikt z instytucjami UE
Polityka energetyczna	Rozbudowa infrastruktury gazowej (Baltic Pipe), inwestycje w energetykę	Wysokie ceny energii i debata o transformacji energetycznej
Bezpieczeństwo	Zwiększenie wydatków na obronność, modernizacja armii	Koszty programów zbrojeniowych
Polityka migracyjna	Wzmocnienie ochrony granicy wschodniej	Kontrowersje wokół stanu wyjątkowego i praw człowieka
Pandemia COVID-19	Programy pomocowe dla gospodarki, ograniczenia sanitarne	Spory o legalność części restrykcji i skuteczność działań
Polityka medialna	Reforma mediów publicznych	Zarzuty upolitycznienia mediów
Relacje z UE	Twardsza polityka negocjacyjna	Procedury naruszeniowe i spory o praworządność
Gospodarka	Wysoki wzrost w pierwszych latach rządów	Wysoka inflacja w końcowym okresie

Kontekst ustrojowy i polityczny

Druga kadencja rządów PiS była jednym z najbardziej intensywnych okresów zmian instytucjonalnych w III RP. Samodzielna większość parlamentarna umożliwiła szybkie procedowanie ustaw i realizację szerokiego programu politycznego, lecz jednocześnie doprowadziła do głębokiej polaryzacji życia publicznego.

Z perspektywy prawa konstytucyjnego był to okres licznych sporów dotyczących relacji między władzami publicznymi, zakresu kompetencji organów państwa oraz miejsca prawa unijnego w krajowym porządku prawnym.

Rządy zakończyły się po wyborach parlamentarnych z października 2023 r., w wyniku których obóz Zjednoczonej Prawicy utracił zdolność do utworzenia większości parlamentarnej, co doprowadziło do powołania nowego rządu przez opozycję.

---

Powrót Platformy Obywatelskiej do władzy – od 2023 r.

Powrót Platformy Obywatelskiej do sprawowania władzy nastąpił po wyborach parlamentarnych z 15 października 2023 r., które zakończyły ośmioletni okres rządów Prawa i Sprawiedliwości. Choć PiS uzyskało największą liczbę głosów, nie było w stanie stworzyć większości parlamentarnej. Większość mandatów w Sejmie zdobyła koalicja ugrupowań opozycyjnych, co umożliwiło utworzenie nowego rządu.

■ okres sprawowania władzy: od 13 grudnia 2023 r.
■ premier: Donald Tusk
■ charakter rządu: koalicyjny (Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga, Lewica)

Nowy gabinet został powołany po tzw. „dwutygodniowym rządzie” Mateusza Morawieckiego, który nie uzyskał wotum zaufania. Było to zastosowanie standardowej procedury konstytucyjnej przewidzianej w art. 154 Konstytucji RP, zgodnie z którą Sejm może powołać własnego kandydata na premiera w przypadku niepowodzenia pierwszego kroku desygnacyjnego.

Powrót PO do władzy oznaczał zmianę kierunku polityki państwa w wielu obszarach, w tym w relacjach z Unią Europejską, polityce wewnętrznej oraz funkcjonowaniu instytucji publicznych. Jednocześnie rząd funkcjonuje w warunkach kohabitacji z prezydentem wywodzącym się z przeciwnego obozu politycznego.

Kluczowe działania rządu i główne kontrowersje (od 2023 r.)

Obszar	Najważniejsze działania	Główne kontrowersje i spory
Relacje z UE	Odblokowanie środków z KPO, odbudowa współpracy instytucjonalnej	Spory o zakres reform wymaganych przez UE
Wymiar sprawiedliwości	Próby zmian w sądownictwie i instytucjach publicznych	Konflikty konstytucyjne oraz sprzeciw części środowisk
Media publiczne	Zmiany w zarządzaniu mediami publicznymi	Debata o legalności i trybie przejęcia kontroli
Polityka gospodarcza	Działania stabilizujące finanse publiczne i inflację	Spory o skalę wydatków i deficyt
Polityka społeczna	Kontynuacja części świadczeń socjalnych	Dyskusje o finansowaniu programów
Sprawy państwowe	Rozliczanie poprzednich rządów	Zarzuty upolitycznienia działań
Bezpieczeństwo	Kontynuacja wsparcia dla Ukrainy i modernizacji armii	Debaty o kosztach i kierunku polityki obronnej
Polityka wewnętrzna	Funkcjonowanie rządu koalicyjnego	Różnice programowe między partnerami

Kontekst ustrojowy i polityczny

Obecny okres rządów charakteryzuje się współistnieniem rządu i prezydenta reprezentujących odmienne obozy polityczne. Taka sytuacja, określana jako kohabitacja, może wpływać na proces legislacyjny, zwłaszcza w zakresie ustaw wymagających podpisu Prezydenta RP.

Z perspektywy prawa konstytucyjnego jest to przykład funkcjonowania systemu parlamentarno-gabinetowego w warunkach pluralizmu politycznego i silnej rywalizacji między władzą wykonawczą a głową państwa.

Ponieważ rząd został powołany stosunkowo niedawno, jego długofalowe skutki dla systemu prawnego i ustrojowego pozostają przedmiotem bieżącej debaty publicznej oraz analiz doktryny prawa konstytucyjnego.

---

Zestawienie chronologiczne rządów PO i PiS

Okres	Ugrupowanie dominujące	Premier
2005–2007	PiS	Marcinkiewicz / Kaczyński
2007–2015	PO-PSL	Tusk / Kopacz
2015–2023	PiS	Szydło / Morawiecki
od 2023	KO (z udziałem PO)	Tusk

---

Prognozy na przyszłe lata

Duopol PiS i PO (w ramach szerszej Koalicji Obywatelskiej) najprawdopodobniej pozostanie najważniejszą osią polskiej polityki przynajmniej do końca dekady, ale jego charakter i dominacja ulegają stopniowemu osłabieniu. W lutym 2026 roku sondaże wskazują, że KO utrzymuje wyraźną przewagę (najczęściej 31–34,5%), PiS oscyluje w granicach 22–28%, a razem obie formacje wciąż zbierają zazwyczaj 55–62% głosów. To wciąż znacznie więcej niż w 2023 roku, ale już wyraźnie mniej niż w szczytowych momentach polaryzacji 2015–2020.

Największym wyzwaniem dla obu ugrupowań pozostaje dynamiczny wzrost prawicy pozapisowskiej – Konfederacja (13–16%) i Konfederacja Korony Polskiej Grzegorza Brauna (8–10%) razem często osiągają wyniki zbliżone lub nawet wyższe niż samo PiS. Jeśli ten trend się utrzyma, w wyborach 2027 roku prawica może wejść do Sejmu w trzech osobnych klubach, co radykalnie utrudni zbudowanie większości zarówno obozowi Tuska, jak i potencjalnej rekonstrukcji obozu Zjednoczonej Prawicy.

Po stronie rządzącej kluczowe pytanie brzmi, czy KO, Trzecia Droga i Lewica pójdą na jedną listę (co popiera obecnie najwięcej badanych), czy wystartują osobno – rozbicie głosów może łatwo kosztować utratę większości nawet przy 45–48% poparcia całego bloku. Z kolei w PiS narastają napięcia frakcyjne i pojawia się pytanie o trwałość przywództwa Jarosława Kaczyńskiego; wielu komentatorów i sami politycy prawicy widzą 2026–2027 jako moment próby dla partii – albo uda się zjednoczyć elektorat wokół bardziej radykalnego przekazu, albo dalsza erozja będzie nie do powstrzymania.

W perspektywie 2027–2030 najbardziej prawdopodobne scenariusze to:

• wąska większość KO + partnerzy (jeśli utrzyma dyscyplinę koalicyjną i uniknie głębokiego kryzysu gospodarczego),
• pat i długie negocjacje koalicyjne (jeśli prawica mocno się rozbije, a PiS nie przekroczy 28–30%),
• powrót PiS do władzy, ale już tylko w szerokiej, prawicowo-nacjonalistycznej koalicji z udziałem Konfederacji (scenariusz uważany obecnie za realny przez ponad połowę badanych).

Czysty powrót do duopolu sprzed 2015 roku wydaje się dziś najmniej prawdopodobny – scena polityczna staje się trójelementowa (centrowo-liberalna / narodowo-konserwatywna / radykalnie prawicowa), a Konfederacja w różnych postaciach najprawdopodobniej na stałe wchodzi do gry jako trzecia siła. To właśnie od tego, czy PiS zdoła tę falę zablokować lub przejąć, a KO utrzymać spójność koalicji 15 października, zależeć będzie, czy w 2030 roku nadal będziemy mówić głównie o „PiS kontra PO”, czy raczej o nowym, bardziej rozdrobnionym i nieprzewidywalnym krajobrazie politycznym.

---

Wnioski i najczęściej zadawane pytania

Od 2005 roku Polska była rządzona naprzemiennie przez dwa główne ugrupowania polityczne – Prawo i Sprawiedliwość oraz Platformę Obywatelską (samodzielnie lub w koalicji). Okresy ich rządów przedstawiają się następująco:

■ PiS: 2005–2007 oraz 2015–2023
■ PO (z PSL): 2007–2015
■ PO w ramach koalicji: od 2023 r. do dziś

Z perspektywy prawa konstytucyjnego zmiany te następowały w większości w wyniku regularnych wyborów parlamentarnych, co potwierdza stabilność mechanizmów demokratycznych III Rzeczypospolitej.