Uzasadnienie wyroku to jeden z najważniejszych dokumentów w całym postępowaniu sądowym. To właśnie w nim sąd szczegółowo wyjaśnia, dlaczego wydał określone rozstrzygnięcie – wskazuje ustalenia faktyczne, ocenę dowodów oraz podstawę prawną. Bez uzasadnienia skuteczne wniesienie apelacji jest w praktyce niemożliwe.

Wiele osób zaskakuje fakt, że samo sporządzenie uzasadnienia nie następuje automatycznie. Co więcej, ustawowe terminy są często przekraczane. Jak wygląda to w świetle przepisów i praktyki sądowej? O tym w poniższym artykule.

---

Wniosek o uzasadnienie – pierwszy i kluczowy krok

Ważne: ta sekcja dotyczy terminu na złożenie wniosku o uzasadnienie. Termin na uzasadnienie wyroku przez sąd znajduje się w dwóch kolejnych akapitach.

W większości spraw sąd sporządza uzasadnienie wyłącznie na wniosek strony (czyli uczestnika postępowania, którego sprawa dotyczy – np. powoda, pozwanego, oskarżonego lub pokrzywdzonego).

W postępowaniu cywilnym i karnym termin na złożenie wniosku jest taki sam:

▪ 7 dni od ogłoszenia wyroku

▪ jeśli wyrok doręczono na piśmie – 7 dni od doręczenia

Brak wniosku powoduje, że wyrok staje się prawomocny po upływie terminu do jego złożenia. W praktyce oznacza to zamknięcie drogi do apelacji (apelacja = odwołanie od wyroku do sądu wyższej instancji)

W postępowaniu cywilnym złożenie wniosku wiąże się z opłatą stałą w wysokości 100 zł (o ile strona nie jest zwolniona z kosztów). W sprawach karnych wniosek jest bezpłatny.

---

Ile czasu ma sąd w sprawach cywilnych?

Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego (art. 328–329 KPC), sąd powinien sporządzić pisemne uzasadnienie wyroku w terminie:

▪ 14 dni od dnia złożenia wniosku
▪ jeżeli wniosek miał braki formalne – 14 dni od ich usunięcia

Inne terminy obowiązują w przypadku postanowień, czyli decyzji sądu dotyczących kwestii proceduralnych (np. zawieszenia sprawy, zabezpieczenia, umorzenia postępowania):

▪ standardowo — 7 dni od złożenia wniosku
▪ jeżeli postanowienie kończy postępowanie w sprawie – 14 dni

Ważne: termin ma charakter instrukcyjny

Oznacza to, że jego przekroczenie nie powoduje nieważności postępowania ani żadnych bezpośrednich sankcji procesowych. Prezes sądu może również przedłużyć termin, jeżeli sprawa jest szczególnie złożona.

W praktyce uzasadnienia często sporządzane są po kilku tygodniach, a w sprawach skomplikowanych – nawet po wielu miesiącach.

---

Ile czasu ma sąd w sprawach karnych?

W postępowaniu karnym obowiązują zbliżone zasady jak w sprawach cywilnych (art. 422–423 Kodeksu postępowania karnego).

Aby otrzymać pisemne uzasadnienie wyroku, strona musi najpierw złożyć odpowiedni wniosek:

▪ ma na to 7 dni od ogłoszenia wyroku
▪ jeżeli wyrok doręczono na piśmie – 7 dni od doręczenia

Po złożeniu wniosku sąd powinien sporządzić uzasadnienie:

▪ w terminie 14 dni od dnia wpływu wniosku

Jeżeli uzasadnienie sporządzane jest z urzędu (czyli bez wniosku strony), termin ten liczy się:

▪ od dnia ogłoszenia wyroku

Postępowanie przyspieszone

W trybie uproszczonym obowiązują znacznie krótsze terminy:

▪ wniosek – 3 dni
▪ uzasadnienie – 3 dni
▪ apelacja – 7 dni

📌Kiedy stosuje się postępowanie przyspieszone?

Tryb ten stosuje się w sprawach o przestępstwa o mniejszej wadze, gdy sprawca został ujęty na gorącym uczynku lub bezpośrednio po nim, a okoliczności czynu są oczywiste i nie wymagają długotrwałego postępowania dowodowego.

W praktyce postępowanie przyspieszone ma umożliwić szybkie rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku, np. w sytuacjach zatrzymania przez policję tuż po popełnieniu czynu.

---

Co jeśli sąd spóźnia się z uzasadnieniem?

Ponieważ terminy są instrukcyjne, ich przekroczenie nie powoduje automatycznych konsekwencji prawnych dla wyroku. Nie oznacza to jednak, że strona pozostaje bez ochrony.

Możliwe działania:

▪ skarga na przewlekłość postępowania
▪ zawiadomienie prezesa sądu
▪ w skrajnych przypadkach – odpowiedzialność dyscyplinarna sędziego

📜Więcej nt. możliwych działań (kliknij żeby rozwinąć)

▪ Skarga na przewlekłość postępowania

To formalny środek, gdy sprawa „stoi” zbyt długo bez uzasadnionej przyczyny, np. sąd miesiącami nie sporządza uzasadnienia mimo wniosku. Skargę składa się do sądu wyższego rzędu za pośrednictwem sądu, który prowadzi sprawę. Można w niej żądać:

– stwierdzenia przewlekłości,
– zobowiązania sądu do podjęcia czynności w określonym terminie,
– przyznania stronie rekompensaty pieniężnej (odszkodowawczej) za przewlekłość.

W praktyce skarga działa głównie jako „bat” administracyjny: wymusza reakcję, bo sąd wyższej instancji ocenia opóźnienie i może narzucić tempo.

▪ Zawiadomienie prezesa sądu

To prostsza, mniej formalna droga. Prezes sądu sprawuje nadzór administracyjny nad terminowością pracy sędziów. Możesz złożyć pismo z informacją, że:

– wniosek o uzasadnienie został złożony konkretnego dnia,
– minął ustawowy termin,
– prosisz o podjęcie działań nadzorczych i wskazanie przewidywanego terminu sporządzenia uzasadnienia.

Prezes może m.in. wezwać sędziego do wyjaśnień, monitorować sprawę i organizacyjnie „popchnąć” sporządzenie uzasadnienia (choć nie może ingerować w treść orzeczenia).

▪ Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziego (w skrajnych przypadkach)

Jeżeli opóźnienia są rażące (np. wielomiesięczne, powtarzalne, bez obiektywnego uzasadnienia), w grę może wchodzić odpowiedzialność dyscyplinarna za uchybienie obowiązkom służbowym. W praktyce zwykle zaczyna się od sygnału do prezesa sądu, a dopiero przy uporczywości lub skali zaniedbań sprawa może zostać skierowana dalej w trybie dyscyplinarnym.

To nie jest „standardowa ścieżka” dla zwykłej zwłoki, ale warto ją wskazać jako opcję na sytuacje skrajne.

Opóźnienia w sporządzaniu uzasadnień są w Polsce zjawiskiem powszechnym, głównie z powodu przeciążenia sądów.

Opóźnienia w sporządzaniu uzasadnień są w Polsce zjawiskiem powszechnym, głównie z powodu przeciążenia sądów.

---

Wniosek złożony za wcześnie lub za późno

Przepisy przewidują rygorystyczne podejście do terminów.

▪ wniosek złożony przed ogłoszeniem wyroku – co do zasady nieskuteczny
▪ wniosek złożony po terminie – podlega odrzuceniu

W orzecznictwie podkreśla się jednak, że nadmierny formalizm może naruszać konstytucyjne prawo do sądu. Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie wskazywał, że sankcje proceduralne muszą być proporcjonalne.

W praktyce: Czy istnieją jakieś wyjątki?

Istnieją pewne ograniczone możliwości „ratunkowe”, zależne od okoliczności sprawy:

▪ Przywrócenie terminu – jeżeli strona nie dochowała terminu bez swojej winy (np. nagła choroba, zdarzenie losowe, brak doręczenia wyroku), może złożyć wniosek o jego przywrócenie. Należy to zrobić w ciągu tygodnia od ustania przeszkody i jednocześnie dokonać spóźnionej czynności.

▪ Błędne pouczenie sądu – jeżeli strona została wprowadzona w błąd co do terminu lub sposobu działania, może to stanowić podstawę do ochrony jej praw procesowych.

▪ Nieprawidłowe doręczenie – jeżeli wyrok nie został skutecznie doręczony, termin może w ogóle nie rozpocząć biegu.

▪ Ocena konkretnej sytuacji przez sąd – w wyjątkowych przypadkach sądy odchodzą od skrajnego formalizmu, zwłaszcza gdy jego zastosowanie prowadziłoby do oczywistej niesprawiedliwości.

Nie oznacza to jednak, że spóźnienie jest „naprawialne” w każdej sytuacji. Co do zasady niedochowanie terminu prowadzi do utraty prawa do złożenia wniosku o uzasadnienie i dalszego zaskarżenia wyroku.

---

Planowane zmiany przepisów

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego zaproponowała istotne zmiany dotyczące sporządzania uzasadnień wyroków:

▪ wydłużenie terminu na uzasadnienie wyroku do 30 dni
▪ dla postanowień – do 14 dni
▪ likwidację możliwości przedłużania terminu przez prezesa sądu

Celem reformy ma być dostosowanie przepisów do realiów pracy sądów i ograniczenie sytuacji, w której formalnie krótkie terminy są w praktyce regularnie przekraczane.

Na moment przygotowania artykułu (1 kw. 2026) zmiany te mają charakter projektowy i nie obowiązują jeszcze w praktyce – nadal stosuje się dotychczasowe terminy (co do zasady 14 dni).

Jeśli nowe przepisy wejdą w życie, sądy otrzymają formalnie więcej czasu na sporządzenie uzasadnienia, ale jednocześnie termin ma być bardziej realistyczny i mniej podatny na wielokrotne przedłużanie.

---

Wnioski i najczęściej zadawane pytania

Uzasadnienie wyroku jest kluczowym elementem postępowania, ponieważ dopiero ono umożliwia realne zaskarżenie orzeczenia. Co do zasady sąd powinien sporządzić je w ciągu 14 dni od złożenia wniosku, jednak termin ten ma charakter instrukcyjny i w praktyce bywa często przekraczany. Najważniejsze dla strony jest dopilnowanie własnego terminu na złożenie wniosku – jego przeoczenie może definitywnie zamknąć drogę do apelacji.

Warto również pamiętać, że opóźnienia po stronie sądu nie pozbawiają strony ochrony prawnej. W skrajnych przypadkach możliwe jest podjęcie działań takich jak skarga na przewlekłość postępowania czy zawiadomienie prezesa sądu. Planowane zmiany przepisów mogą w przyszłości zwiększyć przewidywalność czasu oczekiwania, ale na razie obowiązują dotychczasowe regulacje.