Przy darowiźnie u notariusza podatek zależy od wartości przekazywanego majątku, stopnia pokrewieństwa oraz warunków zwolnienia rodzinnego. Darowizna nieruchomości wymaga aktu notarialnego, a notariusz, który sporządza akt, najpóźniej w dniu jego sporządzenia sam składa wniosek o wpis nowego właściciela do księgi wieczystej.
Przed wizytą w kancelarii notarialnej warto ustalić, jakie prawo jest przekazywane, czy nieruchomość jest obciążona hipoteką lub służebnością oraz do której grupy podatkowej należy obdarowany. Te informacje wpływają zarówno na rozliczenie podatku, jak i na koszt aktu.
„Aby umowa darowizny nieruchomości i praw spółdzielczych była ważna, musi mieć formę aktu notarialnego.”
Źródło: Kancelaria Notarialna Agnieszka Richter-Witosza i Dominik Sterc, darowizna we Wrocławiu
Kiedy darowizna wymaga aktu notarialnego
Darowizna nieruchomości to nieodpłatne przeniesienie własności mieszkania, domu albo działki na obdarowanego. Taka umowa musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Notariusz sporządza dokument na podstawie danych stron i dokumentów dotyczących nieruchomości, a darczyńca oraz obdarowany składają oświadczenia obejmujące treść czynności.
Akt notarialny jest wymagany także wtedy, gdy darczyńca zobowiązuje się przekazać nieruchomość w przyszłości. Po podpisaniu aktu obdarowany może zostać wpisany do księgi wieczystej jako nowy właściciel. Przed sporządzeniem dokumentu należy sprawdzić opis nieruchomości, treść księgi wieczystej oraz zakres przekazywanego prawa.
Grupy podatkowe i zwolnienie rodzinne
Grupa podatkowa wpływa na kwotę wolną oraz wysokość podatku od spadków i darowizn. Znaczenie ma relacja między darczyńcą a obdarowanym oraz wartość otrzymanego majątku:
| Grupa podatkowa | Kwota wolna |
|---|---|
| I grupa podatkowa | 36 120 zł |
| II grupa podatkowa | 27 090 zł |
| III grupa podatkowa | 5733 zł |
I grupa podatkowa jest szersza niż krąg osób uprawnionych do pełnego zwolnienia rodzinnego. Synowa należy do I grupy podatkowej, ale pozostaje poza kręgiem objętym tym zwolnieniem. Samo przypisanie do I grupy nie wystarcza więc do zastosowania pełnego zwolnienia.
Od nadwyżki ponad 23 665 zł stawka wynosi 7% w I grupie i 12% w II grupie, a niższe progi opodatkowane są stawkami 3-5% (I grupa) i 7-9% (II grupa) – skale określa rozporządzenie Ministra Finansów z 28 czerwca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1226). Różnica jest znacząca, dlatego ustalenie właściwej grupy powinno nastąpić przed obliczeniem należności.
Zwolnienie rodzinne wymaga zgłoszenia nabycia w terminie 6 miesięcy, a przy darowiźnie pieniężnej, której wartość łącznie z wcześniejszymi nabyciami od tej samej osoby (w danym roku i 5 latach poprzedzających) przekracza 36 120 zł – także udokumentowania jej otrzymania. Zgłoszenia nie wymaga jednak nabycie na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego (art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn).
SD-Z2 i termin zgłoszenia darowizny
Gdy darowiznę zawarto w formie aktu notarialnego, obdarowany nie składa SD-Z2, a podatek, jeśli jest należny, pobiera notariusz jako płatnik. Gdy darowiznę przekazano bez aktu notarialnego (np. przelewem), obdarowany z najbliższej rodziny zgłasza ją na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, jeżeli wartość nabyć od tej samej osoby w danym roku i 5 latach poprzedzających przekracza 36 120 zł (art. 4a ust. 4 pkt 1). Zakres obowiązków obdarowanego zależy jednak od rodzaju nabytego majątku, sposobu dokonania darowizny i warunków zwolnienia.
Jeżeli zgłoszenie jest wymagane (na przykład przy darowiźnie zawartej bez aktu notarialnego), obdarowany wykorzystuje formularz SD-Z2 (zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych). Termin na jego złożenie wynosi 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego.
Zeznanie SD-3 składa się tylko wtedy, gdy podatku nie pobrał notariusz, a nabycie nie korzysta ze zwolnienia. Przed złożeniem dokumentów trzeba ustalić, czy notariusz pobrał już podatek oraz czy obdarowany spełnia warunki zwolnienia rodzinnego.
Notariusz jako płatnik podatku od darowizny
Gdy czynność podlega podatkowi od darowizny, notariusz jako płatnik oblicza należność na podstawie danych przedstawionych przez strony. Pobiera podatek z chwilą sporządzenia aktu i wpłaca go na rachunek urzędu skarbowego (art. 18 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Pod uwagę bierze wartość przekazywanego prawa, relację rodzinną oraz długi, ciężary lub zobowiązania przejmowane przez obdarowanego.
Podstawą opodatkowania jest wartość nabytych rzeczy po potrąceniu długów i ciężarów (art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Obniżyć ją może więc np. przejęty przez obdarowanego dług zabezpieczony hipoteką albo służebność osobista mieszkania.
Podatek PCC (podatek od czynności cywilnoprawnych) dotyczy części darowizny związanej z przejęciem długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Podatek od spadków i darowizn oraz PCC to odrębne rozliczenia.
Koszty darowizny u notariusza
Koszt czynności notarialnej może obejmować taksę notarialną, opłaty za wypisy oraz opłatę sądową za wpis własności do księgi wieczystej. Opłata sądowa za wpis własności wynosi 200 zł (art. 42 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Wynagrodzenie notariusza nie może przekroczyć stawek z rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Przed sporządzeniem aktu strony podają wartość darowizny i określają zakres czynności, ponieważ od tych danych zależy wynagrodzenie notariusza i koszt dokumentów.
Przy darowiźnie lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość między osobami z I grupy podatkowej maksymalna taksa wynosi połowę stawki podstawowej. Dotyczy to sytuacji, w której obdarowany ma prawo do ulgi mieszkaniowej z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn (§ 6 pkt 15 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej).
Od 5 listopada 2026 r. stosuje się zaktualizowane maksymalne stawki taksy notarialnej (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 października 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 1370). Są to stawki najwyższe – notariusz może pobrać mniej.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. W indywidualnych sprawach skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą podatkowym.
Źródła
- Od dziś nowe stawki taksy notarialnej. Pierwsza tak szeroka zmiana od ponad 20 lat – Ministerstwo Sprawiedliwości, gov.pl
- Taksa notarialna – tekst ujednolicony – Rzeczpospolita, rp.pl
- Zgłoś otrzymanie majątku ze spadku lub darowizny – formularz podatkowy SD-Z2 – Ministerstwo Finansów, gov.pl
- Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku od spadków i darowizn – Kancelaria Sejmu RP, isap.sejm.gov.pl
- Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, rozdział 2: Czynności notarialne – Kancelaria Sejmu RP, api.sejm.gov.pl



Dodaj komentarz